İş Kazası Maluliyet Oranı ve Tazminata Etkisi 2026
İki işçi aynı fabrikada, aynı makinede, neredeyse aynı şekilde yaralanır. Birine %18, diğerine %31 maluliyet oranı verilir. Aradaki 13 puan, dosya değerinde bir milyon liranın üzerinde fark yaratır. Maluliyet oranı, iş kazası tazminatının en belirleyici ve aynı zamanda en çok itiraz edilen parametresidir. Bu yazı, oranın kim tarafından ve hangi cetvele göre belirlendiğini, SGK ile mahkeme raporlarının neden farklı çıktığını ve düşük çıkan bir rapora nasıl itiraz edileceğini anlatır.
İçindekiler
- Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Nedir?
- Oranı Kim Belirler?
- Hangi Cetvele Göre Hesaplanır?
- Birden Fazla Arıza: Balthazard Formülü
- Oranın Tazminata Etkisi
- SGK ile Adli Tıp Neden Farklı Çıkar?
- Rapora İtiraz Yolları
- Somut Örnekler
- Sıkça Sorulan Sorular
Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Nedir?
İş kazası dosyalarında kullanılan ölçüt, günlük dilde söylenen "maluliyet" değil, teknik adıyla Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı'dır. Bu oran, kişinin vücut bütünlüğündeki kaybın, çalışma ve kazanç elde etme kapasitesini ne ölçüde azalttığını ifade eder.
Benzer ama farklı kavramlar
| Kavram | Nerede kullanılır | Neyi ölçer |
|---|---|---|
| Meslekte kazanma gücü kaybı | İş kazası, meslek hastalığı | Çalışma ve kazanç kapasitesindeki azalma |
| Sürekli iş göremezlik derecesi | SGK gelir bağlama | Aynı ölçüt; SGK'nın gelir bağlama eşiği %10 |
| Çalışma gücü kaybı | Trafik kazası, malpraktis | Genel beden gücündeki azalma |
| Engellilik oranı | Sosyal haklar, vergi indirimi | Sosyal destek amaçlı; tazminat ölçütü değildir |
SGK'nın %10 eşiği
SGK, sürekli iş göremezlik geliri bağlamak için en az %10 oranında meslekte kazanma gücü kaybı arar. Oran %10'un altındaysa SGK gelir bağlamaz. Ancak bu, tazminat hakkının olmadığı anlamına gelmez: %10'un altındaki oranlarda da işverenden kusuru oranında maddi ve manevi tazminat talep edilebilir. Üstelik SGK geliri bağlanmadığı için mahsup edilecek bir tutar da bulunmaz.
Oranı Kim Belirler?
1. SGK Sağlık Kurulu
İlk tespiti SGK yapar. İşçi, tedavisi tamamlanıp durumu sabitleştikten sonra SGK'ya sevk edilir; SGK Sağlık Kurulu, hastane raporları ve gerekirse muayene üzerinden oranı belirler. Bu oran, SGK'nın bağlayacağı gelirin dayanağıdır.
SGK kararına itiraz, SGK Yüksek Sağlık Kurulu'na yapılır. İtiraz süresi ve usulü karar tebliğinde belirtilir; bu aşamanın kaçırılmaması gerekir.
2. Mahkeme (Adli Tıp Kurumu / üniversite hastanesi)
Tazminat davasında mahkeme, SGK oranıyla bağlı değildir. Taraflardan birinin itirazı üzerine veya resen, Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu'ndan ya da bir üniversite hastanesi adli tıp anabilim dalından rapor alınmasına karar verebilir. Tazminat hesabında esas alınacak oran, mahkemenin benimsediği rapordaki orandır.
3. Özel hastane raporları
Özel bir hastaneden alınan rapor tek başına mahkemeyi bağlamaz. Ancak SGK veya Adli Tıp raporuna itiraz ederken, iddianın tıbbi dayanağını göstermek amacıyla dosyaya sunulabilir ve yeni rapor alınması talebini güçlendirir.
Hangi Cetvele Göre Hesaplanır?
Oran, hekimin takdirine bırakılmaz; Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki cetvellere göre belirlenir. Cetveller vücut bölgelerine ve arıza tiplerine göre ayrılmıştır: üst ekstremite, alt ekstremite, omurga, kafa travmaları, iç organlar, duyu organları, ruh sağlığı.
Belirlemede yalnızca arızanın kendisi değil, şu unsurlar da rol oynar:
- Meslek grubu: Aynı arıza, ağır bedensel iş yapan bir işçide daha yüksek orana karşılık gelebilir.
- Yaş: Yönetmelikte yaş grubuna göre düzeltme öngörülür.
- Dominant taraf: Sağlak bir kişide sağ el arızası, sol ele göre daha yüksek değerlendirilir.
- Arızanın kalıcılığı: Tedaviyle düzelme ihtimali bulunan durumlar için oran, durum sabitleştikten sonra belirlenir.
Birden Fazla Arıza: Balthazard Formülü
Bir kazada birden çok arıza oluştuysa oranlar toplanmaz. Aksi hâlde toplam %100'ü aşabilirdi. Bunun yerine Balthazard formülü uygulanır: her arıza, kalan sağlam kapasite üzerinden hesaplanır.
Mantığı şudur: birinci arıza kapasitenin bir kısmını götürür; ikinci arıza, geriye kalan kapasiteden pay alır.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. arıza | %30 | Kalan kapasite: %70 |
| 2. arıza (%20) | %70 × %20 = %14 | Birikimli: %44 · Kalan: %56 |
| 3. arıza (%10) | %56 × %10 = %5,6 | Toplam: ≈ %49,6 |
Basit toplama yapılsaydı sonuç %60 olurdu; Balthazard ile %49,6 çıkar. Aradaki 10 puanlık fark, tazminatta yüz binlerce liraya karşılık gelir. Raporda birden fazla arıza varsa formülün doğru uygulanıp uygulanmadığı mutlaka denetlenmelidir — bu, itirazda en çok sonuç veren teknik noktalardan biridir.
Oranın Tazminata Etkisi
Maddi tazminatta maluliyet oranı doğrudan çarpan olarak yer alır; ilişki doğrusaldır. Aşağıdaki tablo, 32 yaşında ve aylık 40.000 TL net gelirli bir işçi için oranın etkisini gösterir (kusur indirimi ve SGK mahsubu öncesi brüt değerler).
| Maluliyet oranı | Brüt kazanç kaybı | %80 işveren kusurunda | SGK mahsubu sonrası (yaklaşık) |
|---|---|---|---|
| %10 | ≈ 1.010.000 TL | ≈ 808.000 TL | ≈ 555.000 TL |
| %20 | ≈ 2.020.000 TL | ≈ 1.616.000 TL | ≈ 1.110.000 TL |
| %35 | ≈ 3.535.000 TL | ≈ 2.828.000 TL | ≈ 1.945.000 TL |
| %50 | ≈ 5.050.000 TL | ≈ 4.040.000 TL | ≈ 2.780.000 TL |
| %70 | ≈ 7.070.000 TL | ≈ 5.656.000 TL | ≈ 3.890.000 TL |
Tablodan çıkan pratik sonuç: oranda 1 puanlık değişim, bu profildeki bir dosyada yaklaşık 55.000–80.000 TL'ye karşılık gelir. Bu nedenle rapora itiraz, dosyadaki en yüksek getirili adımdır.
Manevi tazminatta ise ilişki doğrusal değildir; oran arttıkça takdir edilen tutar artar ama orantılı biçimde değil. Ayrıca yüksek oranlarda bakıcı gideri kalemi devreye girer ve dosya değerini sıçratır — bu konuyu iş kazası yaralanma tazminatı hesaplama yazımızda ele aldık.
SGK ile Adli Tıp Neden Farklı Çıkar?
Aynı kişi için SGK ve Adli Tıp farklı oranlar verebilir. Başlıca sebepler:
- Zamanlama: SGK değerlendirmesi genellikle daha erken yapılır; arıza henüz sabitleşmemiş olabilir. Adli Tıp değerlendirmesi yıllar sonra, tablo netleştiğinde yapılır.
- Dosya kapsamı: SGK'ya sunulan belgeler eksik olabilir. Mahkeme dosyasında tüm epikrizler, görüntülemeler ve fizik tedavi kayıtları bir arada bulunur.
- Cetvel yorumu: Aynı arıza için farklı cetvel maddesi seçilebilir; özellikle omurga ve ruh sağlığı arızalarında yorum farkı belirgindir.
- Balthazard uygulaması: Çoklu arızada formülün uygulanış biçimi farklılık yaratabilir.
- Sonradan ortaya çıkan arızalar: Kaza sonrası gelişen travma sonrası stres bozukluğu gibi tablolar ilk değerlendirmede yer almamış olabilir.
Rapora İtiraz Yolları
SGK raporuna itiraz
SGK Sağlık Kurulu kararına, tebliğ tarihinden itibaren yasal süre içinde SGK Yüksek Sağlık Kurulu'na itiraz edilir. İtiraz dilekçesine, kararın hangi yönden hatalı olduğunu gösteren tıbbi belgeler eklenmelidir.
Mahkeme raporuna itiraz
Tazminat davasında alınan rapora, tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir. Etkili bir itiraz dilekçesi şu üç unsuru taşımalıdır:
- Somut tıbbi dayanak: "Oran düşük" demek yetmez; hangi bulgunun değerlendirilmediği, hangi rapor ve tetkikin gözden kaçtığı belirtilmelidir.
- Cetvel maddesi denetimi: Raporun dayandığı cetvel maddesi belirtilmeli ve neden yanlış seçildiği açıklanmalıdır.
- Balthazard denetimi: Çoklu arıza varsa formülün nasıl uygulandığı sorgulanmalıdır.
İtirazı güçlendiren belgeler
- Güncel tarihli muayene ve tetkik sonuçları (arızanın devam ettiğini gösteren)
- Fizik tedavi devam kayıtları ve tedaviye yanıtsızlık notları
- Psikiyatri konsültasyonu (travma sonrası stres bozukluğu, uyku bozukluğu)
- İşyeri görev tanımı ve fiilen yapılan işin fiziksel gerekliliklerini gösteren belgeler
- Üniversite hastanesinden alınan ayrıntılı tıbbi görüş
Somut Örnekler
Örnek 1 — İtirazın getirisi
Durum: 32 yaşında erkek işçi, aylık net 40.000 TL. SGK Sağlık Kurulu %18 oran verdi. İşçi, fizik tedaviye yanıt vermeyen bel fıtığı ve gelişen sinir sıkışmasının değerlendirilmediğini ileri sürerek itiraz etti. Adli Tıp raporunda oran %29 olarak belirlendi. İşveren kusuru %80.
| %18 ile | %29 ile | Fark | |
|---|---|---|---|
| Brüt kazanç kaybı | ≈ 1.818.000 TL | ≈ 2.929.000 TL | +1.111.000 TL |
| Kusur sonrası (%80) | ≈ 1.454.000 TL | ≈ 2.343.000 TL | +889.000 TL |
| SGK mahsubu sonrası | ≈ 999.000 TL | ≈ 1.610.000 TL | +611.000 TL |
11 puanlık oran farkı, işçinin eline geçecek tutarda 611.000 TL artış sağladı.
Örnek 2 — Balthazard'ın doğru uygulanması
Durum: İş kazasında sağ el başparmak kaybı (%22), sağ omuz hareket kısıtlılığı (%15) ve travma sonrası stres bozukluğu (%10) tespit edildi.
- Hatalı yöntem (toplama): 22 + 15 + 10 = %47
- Doğru yöntem (Balthazard):
- 1. arıza: %22 → kalan %78
- 2. arıza: %78 × %15 = %11,7 → birikimli %33,7, kalan %66,3
- 3. arıza: %66,3 × %10 = %6,63 → toplam ≈ %40,3
Bu örnekte hatalı toplama işçi lehine sonuç verirdi; ancak formül her iki yönde de yanlış uygulanabilir. Sıralamanın büyükten küçüğe yapılmaması veya bir arızanın hiç sayılmaması işçi aleyhine sonuç doğurur. Bu nedenle raporda hesabın adım adım gösterilmesi istenmelidir.
Örnek 3 — %10 altındaki oran
Durum: 27 yaşında işçi, maluliyet oranı %7. SGK gelir bağlamadı.
SGK geliri olmadığı için mahsup edilecek tutar da yoktur. Aylık net 35.000 TL gelirle brüt kazanç kaybı ≈ 690.000 TL; işveren kusuru %85 uygulandığında ≈ 586.000 TL maddi tazminat talep edilebilir. Buna geçici iş göremezlik, tedavi masrafları ve manevi tazminat eklenir.
Yani "SGK gelir bağlamadı, hakkım yok" değerlendirmesi yanlıştır; aksine mahsup bulunmadığı için işverenden talep edilecek tutar oransal olarak daha yüksek kalır.
Oranınızın TL Karşılığını Görün
Farklı maluliyet oranı senaryolarının dosyanızda kaç liraya karşılık geldiğini görün; rapora itirazın değip değmeyeceğine rakama bakarak karar verin.
Sıkça Sorulan Sorular
Maluliyet oranım %10'un altında, tazminat alabilir miyim?
Evet. SGK'nın %10 eşiği yalnızca gelir bağlama içindir, tazminat hakkını etkilemez. %10'un altındaki oranlarda da işverenden kusuru oranında maddi ve manevi tazminat talep edilebilir. Üstelik SGK geliri bağlanmadığı için mahsup edilecek tutar da bulunmaz.
SGK oranı ile mahkeme oranı farklı çıkarsa hangisi geçerli olur?
Tazminat hesabında mahkemenin benimsediği rapordaki oran esas alınır. SGK oranı ise SGK'nın bağladığı gelirin dayanağı olarak kalır. Bu nedenle mahsup hesabında iki farklı oranın aynı anda rol oynadığı durumlar oluşabilir.
Engelli raporumdaki oran tazminat hesabında kullanılır mı?
Hayır. Engelli sağlık kurulu raporu sosyal haklar ve vergi indirimi içindir. Tazminat hesabında meslekte kazanma gücü kaybı oranı kullanılır. İki oran birbirinden farklı çıkar ve karıştırılmamalıdır.
Birden fazla yaralanmam var, oranlar toplanır mı?
Hayır, Balthazard formülüyle birleştirilir. Her arıza, önceki arızalardan geriye kalan sağlam kapasite üzerinden hesaplanır. Bu nedenle toplam, oranların basit toplamından her zaman düşük çıkar. Raporda hesabın adım adım gösterilmesini talep edin.
Rapora itiraz süresi ne kadar?
Mahkemece alınan bilirkişi raporuna, tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir. SGK Sağlık Kurulu kararına ise SGK Yüksek Sağlık Kurulu'na, kararda belirtilen süre içinde itiraz edilir. Süreler hak düşürücüdür; kaçırılmamalıdır.
Kaza sonrası ortaya çıkan psikolojik rahatsızlık orana yansır mı?
Evet. Travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve uyku bozuklukları cetvelde karşılığı bulunan arızalardır. Ancak bunun için psikiyatri konsültasyonu ve düzenli takip kayıtlarının dosyada bulunması gerekir. İlk raporda değerlendirilmemişse itiraz gerekçesi oluşturur.
Oran yıllar sonra kötüleşirse yeniden değerlendirme yapılabilir mi?
Arızanın ağırlaşması hâlinde SGK'dan kontrol muayenesi talep edilebilir ve gelir yeniden belirlenebilir. Tazminat davası kesinleşmişse, sonradan ortaya çıkan ve önceki yargılamada değerlendirilmemiş zararlar için ayrı bir talep gündeme gelebilir; bu, dosyanın özelliklerine göre değerlendirilir.
İlgili Yazılar
- İş Kazası Tazminatı Rehberi 2026 — Ana Rehber
- İş Kazası Yaralanma Tazminatı — 6 Kalem
- Maluliyet Oranının Tazminata Etkisi
- SGK Tazminatı ve İşveren Tazminatı — Mahsup
- İşveren Kusur Oranı Nasıl Tespit Edilir?
- İş Kazası Vefat Tazminatı
Kaynak ve Güncelleme Notu
Bu yazı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ile TRH 2010 yaşam tablosu esas alınarak hazırlanmıştır. Cetveller ve uygulama esasları mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir; tarih bilgisi bulunmayan kaynaklara dayanmayın. Örneklerdeki tutarlar yöntemi göstermek amacıyla verilmiştir ve hiçbir dosya için taahhüt niteliği taşımaz.