SGK Tazminatı ve İşveren Tazminatı — Mahsup Mantığı 2026
İş kazası geçiren işçilerin en sık duyduğu cümle şudur: "SGK sana gelir bağladı, başka bir şey alamazsın." Bu cümle yanlıştır ve her yıl yüzlerce ailenin milyonlarca liralık hakkından vazgeçmesine yol açar. Doğrusu şudur: SGK'nın ödediği tutar, gerçek zararın yalnızca bir bölümünü karşılar; aradaki fark, kusuru oranında işverenden istenebilir. Bu yazı, iki ödeme arasındaki ilişkiyi — teknik adıyla mahsup mantığını — adım adım açıklar ve mahsubun nerede, hangi sırayla ve hangi tutar üzerinden yapılacağını gösterir.
İçindekiler
- İki Ayrı Ödeme Kaynağı
- Neden Mahsup Yapılır?
- Peşin Sermaye Değeri Nedir?
- Mahsup Sırası — Kritik Nokta
- Mahsup Edilmeyen Kalemler
- Somut Hesaplama Örnekleri
- SGK'nın Rücu Davası
- Hesabınızı Kontrol Listesi
- Sıkça Sorulan Sorular
İki Ayrı Ödeme Kaynağı
İş kazasında zarar gören işçi veya ailesi, iki farklı kaynaktan ödeme alır. Bunların hukuki temeli ve kapsamı birbirinden tamamen farklıdır.
| SGK ödemesi | İşveren tazminatı | |
|---|---|---|
| Hukuki temel | Sosyal sigorta (5510 sayılı Kanun) | Gözetme borcunun ihlali (TBK, 6331) |
| Kusur şartı | Yok — kusur aranmaz | Var — kusur oranında |
| Kapsam | Sınırlı, tarifeye bağlı | Gerçek zararın tamamı |
| Ödeme biçimi | Aylık gelir (bazı kalemler toplu) | Toplu (peşin) |
| Manevi zarar | Kapsamaz | Kapsar |
| Bakıcı gideri | Kapsamaz | Kapsar |
| Başvuru | Kurum işlemi | Dava / arabuluculuk |
Tablodaki en önemli satır kapsam satırıdır. SGK, kusura bakmaksızın ödeme yapar ama bunu tarifeye bağlı ve sınırlı biçimde yapar. İşveren sorumluluğu ise gerçek zararın tamamını kapsar: bakıcı gideri, tedavi masrafı, ekonomik geleceğin sarsılması ve manevi tazminat gibi SGK'nın hiç karşılamadığı kalemler buradadır.
SGK'nın yaptığı ödemeler
- Geçici iş göremezlik ödeneği: İstirahat dönemi için günlük kazancın 2/3'ü (ayakta) veya 1/2'si (yatarak)
- Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücü kaybı %10 ve üzeriyse bağlanan aylık gelir
- Ölüm geliri: Vefat hâlinde eş, çocuk ve şartları taşıyan anne-babaya
- Cenaze ödeneği ve evlenme ödeneği (maktu tutarlar)
- Sağlık yardımları: Tedavi giderleri
Neden Mahsup Yapılır?
Mahsubun tek bir gerekçesi vardır: zenginleşme yasağı. Bir kişi aynı zarar için iki kez tam tazmin edilemez. SGK, işçinin gelir kaybının bir kısmını zaten karşıladığından, işverenden istenecek tutar hesaplanırken bu kısım düşülür.
Ancak mahsup, yalnızca aynı nitelikteki zararlar arasında yapılır. SGK'nın karşıladığı zarar "gelir kaybı"dır; dolayısıyla mahsup yalnızca maddi tazminatın gelir kaybı kaleminden yapılır. SGK'nın hiç karşılamadığı bakıcı gideri, manevi tazminat veya tedavi masrafı kalemlerinden mahsup yapılamaz.
Peşin Sermaye Değeri Nedir?
SGK, geliri aylık olarak öder; işveren tazminatı ise toplu ödenir. İki farklı ödeme biçimini karşılaştırabilmek için SGK'nın ömür boyu ödeyeceği gelirin bugünkü toplu karşılığı hesaplanır. Buna peşin sermaye değeri (PSD) denir.
PSD hesabı üç girdi kullanır:
- Bağlanan aylık gelir tutarı
- Hak sahibinin bakiye ömrü — TRH 2010 yaşam tablosuna göre
- Teknik faiz oranı — yargı uygulamasında %5
Mantık şudur: gelecekte alınacak her yılın geliri, bugüne indirgenir ve o yaşa kadar yaşama olasılığıyla ağırlıklandırılır; bulunan değerler toplanır.
PSD'yi etkileyen unsurlar
| Unsur | Arttığında PSD | İşçi açısından sonuç |
|---|---|---|
| Bağlanan aylık gelir | Artar | Mahsup büyür, işverenden alınacak azalır |
| Hak sahibinin yaşı | Azalır (bakiye ömür kısalır) | Mahsup küçülür |
| Teknik faiz oranı | Azalır | Mahsup küçülür |
Kritik teknik nokta: tazminat hesabında ve PSD hesabında aynı teknik faiz oranı ve aynı yaşam tablosu kullanılmalıdır. Tazminat %5 iskontoyla hesaplanıp PSD farklı bir oranla hesaplanırsa sonuç çarpık çıkar. Bu, sigorta ve işveren taraflarının hesaplarında sıkça rastlanan bir tutarsızlıktır.
SGK'nın "ilk peşin sermaye değeri"
SGK, rücu davalarında kendi hesapladığı "ilk peşin sermaye değeri" kavramını kullanır. Bu, gelirin bağlandığı tarihteki değeri ifade eder ve SGK'nın işverene rücu edeceği tutarın temelidir. Tazminat davasındaki mahsup hesabıyla aynı olmak zorunda değildir; ikisini karıştırmamak gerekir.
Mahsup Sırası — Kritik Nokta
Bu yazının en önemli bölümü budur. Mahsup ve kusur indiriminin hangi sırayla uygulanacağı, sonucu doğrudan ve ciddi biçimde değiştirir.
Doğru sıra
- Brüt zarar hesaplanır
- İşveren kusur oranı uygulanır
- SGK peşin sermaye değeri mahsup edilir
Neden bu sıra?
İşveren, ancak kendi kusuru oranında sorumludur. SGK ise kusura bakmaksızın ödeme yapar. Dolayısıyla önce işverenin sorumlu olduğu tutar belirlenmeli, sonra bu tutardan SGK'nın karşıladığı kısım düşülmelidir. Sıra ters çevrilirse, işçi kendi kusuruna denk gelen kısmı iki kez kaybetmiş olur.
Sıranın sonuca etkisi
Veriler: Brüt zarar 4.000.000 TL · İşveren kusuru %70 · SGK PSD 1.200.000 TL
| Yöntem | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Doğru: önce kusur, sonra mahsup | (4.000.000 × 0,70) − 1.200.000 | 1.600.000 TL |
| Hatalı: önce mahsup, sonra kusur | (4.000.000 − 1.200.000) × 0,70 | 1.960.000 TL |
Bu örnekte hatalı sıra işçi lehine sonuç veriyor. Ancak kusur oranı ve PSD'nin göreli büyüklüğüne göre sıra işçi aleyhine de dönebilir. Aşağıdaki örnekte durum tersine döner:
Veriler: Brüt zarar 2.000.000 TL · İşveren kusuru %40 · SGK PSD 1.400.000 TL
| Yöntem | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Doğru: önce kusur, sonra mahsup | (2.000.000 × 0,40) − 1.400.000 | 0 TL (negatif → sıfır) |
| Hatalı: önce mahsup, sonra kusur | (2.000.000 − 1.400.000) × 0,40 | 240.000 TL |
Görüldüğü gibi sıra, dosyanın sonucunu tamamen değiştirebilir. Önemli olan, size sunulan hesapta hangi sıranın kullanıldığını bilmek ve bunu denetlemektir. Uygulamada yerleşik olan sıra, önce kusur–sonra mahsuptur.
Mahsup Edilmeyen Kalemler
Her SGK ödemesi mahsuba tabi değildir. Aşağıdaki kalemler mahsup edilmez:
| Kalem | Mahsup | Gerekçe |
|---|---|---|
| Manevi tazminat | ❌ Edilmez | SGK manevi zararı karşılamaz |
| Cenaze ödeneği | ❌ Edilmez | Maktu yardım, destek zararını karşılamaz |
| Evlenme ödeneği | ❌ Edilmez | Maktu yardım niteliğinde |
| Bakıcı gideri | ❌ Edilmez | SGK bu kalemi hiç karşılamaz |
| Ekonomik geleceğin sarsılması | ❌ Edilmez | SGK kapsamı dışında |
| Sürekli iş göremezlik geliri | ✔ Edilir | Aynı zararı (gelir kaybı) karşılar |
| Ölüm geliri | ✔ Edilir | Destek zararını kısmen karşılar |
| Geçici iş göremezlik ödeneği | ✔ Edilir | İstirahat dönemi kaybını karşılar |
Somut Hesaplama Örnekleri
Örnek 1 — Yaralanma dosyası, kalem ayrımıyla
Durum: 34 yaşında işçi, maluliyet %30, aylık net gelir 42.000 TL, işveren kusuru %80. SGK sürekli iş göremezlik geliri bağlamış, PSD 780.000 TL.
| Kalem | Brüt | Kusur (%80) sonrası | Mahsup | Kalan |
|---|---|---|---|---|
| Kazanç kaybı | 3.100.000 TL | 2.480.000 TL | −780.000 TL | 1.700.000 TL |
| Bakıcı gideri (18 ay) | 420.000 TL | 336.000 TL | — | 336.000 TL |
| Tedavi ve yol | 65.000 TL | 52.000 TL | — | 52.000 TL |
| Maddi tazminat toplamı | 2.088.000 TL |
Eğer mahsup, kalemler ayrılmadan toplam üzerinden yapılsaydı sonuç aynı çıkardı bu örnekte; ancak PSD daha yüksek olsaydı (örneğin 2.500.000 TL), yanlış yöntem bakıcı gideri ve tedavi kalemlerini de yutar ve işçiye hiç ödeme kalmazdı. Doğru yöntemde bu iki kalem her hâlükârda korunur.
Örnek 2 — Vefat dosyası
Durum: 40 yaşında işçi vefat. Eş 37, çocuklar 9 ve 6 yaşında. Aylık net gelir 45.000 TL. İşveren kusuru %85. SGK ölüm geliri PSD 1.950.000 TL. Cenaze ödeneği ödenmiş.
- Brüt destek zararı: 6.300.000 TL
- İşveren kusuru %85 → 6.300.000 × 0,85 = 5.355.000 TL
- SGK ölüm geliri PSD mahsubu: − 1.950.000 TL
- Maddi tazminat: 3.405.000 TL
- Cenaze ödeneği: mahsup edilmez
- Manevi tazminat: ayrıca takdir edilir, mahsup edilmez
Ailenin yalnızca SGK gelirine güvenmesi hâlinde 3,4 milyon TL'lik maddi tazminat ile manevi tazminat talep edilmemiş olurdu. Vefat dosyalarının ayrıntısı için iş kazası vefat tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek 3 — SGK geliri bağlanmayan dosya
Durum: Maluliyet oranı %8. SGK, %10 eşiğinin altında kaldığı için gelir bağlamadı. Aylık net gelir 36.000 TL, işveren kusuru %85.
- Brüt kazanç kaybı: ≈ 710.000 TL
- İşveren kusuru %85 → 603.500 TL
- SGK mahsubu: 0 TL (gelir bağlanmadı)
- Maddi tazminat: 603.500 TL
Burada dikkat çekici olan şudur: SGK gelir bağlamadığı için mahsup edilecek tutar da yoktur. Yani düşük maluliyet oranlarında işverenden alınacak tutar oransal olarak daha yüksek kalır. "SGK gelir bağlamadı, hakkım yok" değerlendirmesi bu nedenle yanlıştır.
Hesabınızdaki Mahsubu Kontrol Ettirin
Mahsup sırası, peşin sermaye değeri ve kalem ayrımı doğru kurulmamış bir hesap, dosya değerini yüzbinlerce lira düşürebilir. Size sunulan hesabı kalem kalem karşılaştırın.
SGK'nın Rücu Davası
SGK, kusuru bulunan işverene yaptığı ödemeleri geri almak için rücu davası açar. Bu, işçiyi doğrudan ilgilendirmeyen, SGK ile işveren arasındaki ayrı bir davadır.
İşçi açısından ne anlama gelir?
- İşçinin alacağını azaltmaz. Rücu davası, SGK'nın kendi ödediğini geri almasıdır; işçinin tazminatından bir kesinti yapılmaz.
- Kusur tespitinde delil sağlar. Rücu davası dosyasındaki bilirkişi raporları, işçinin tazminat davasında delil olarak kullanılabilir; celbi istenmelidir.
- Sigortasız çalışmada devreye girer. İşçi kayıt dışı çalışıyorsa SGK yardımları yine yapar ve tamamını işverene rücu eder.
Ölçüsüzlük ilkesi
SGK'nın rücu alacağı, işverenin kusuru oranıyla sınırlıdır. İşverenin kusursuz olduğu hâllerde SGK rücu edemez ve ödediklerini üstlenir.
Hesabınızı Kontrol Listesi
Size sunulan bir hesabı (sigorta teklifi, işveren teklifi veya bilirkişi raporu) değerlendirirken şunları denetleyin:
- ☐ Mahsup, kusur uygulandıktan sonra mı yapılmış?
- ☐ Mahsup, peşin sermaye değeri üzerinden mi yapılmış (aylık gelir değil)?
- ☐ PSD hesabında TRH 2010 ve %5 teknik faiz kullanılmış mı?
- ☐ Tazminat hesabı ile PSD hesabında aynı iskonto oranı ve yaşam tablosu kullanılmış mı?
- ☐ Bakıcı gideri, tedavi masrafı ve manevi tazminat kalemlerinden mahsup yapılmamış olduğundan emin misiniz?
- ☐ Cenaze ve evlenme ödeneği mahsup dışında tutulmuş mu?
- ☐ Pasif dönem hesaba katılmış mı?
- ☐ Bilinen dönem, gerçekleşmiş ücret artışlarıyla mı hesaplanmış?
Sıkça Sorulan Sorular
SGK gelir bağladı, işverenden ayrıca tazminat alabilir miyim?
Evet. SGK geliri gerçek zararın bir bölümünü karşılar. Aradaki fark, işverenin kusuru oranında ondan talep edilebilir. Ayrıca SGK'nın hiç karşılamadığı bakıcı gideri, tedavi masrafı ve manevi tazminat kalemleri tamamen ayrıdır ve mahsuba tabi değildir.
Mahsup aylık gelir üzerinden mi yapılır?
Hayır. Mahsup, SGK'nın ömür boyu ödeyeceği gelirin bugünkü toplu karşılığı olan peşin sermaye değeri üzerinden yapılır. Aylık gelir tutarının doğrudan düşülmesi hatalıdır ve sonucu ciddi biçimde çarpıtır.
Manevi tazminattan SGK ödemesi düşülür mü?
Hayır. SGK manevi zararı hiç karşılamaz; bu nedenle manevi tazminattan mahsup yapılamaz. Manevi tazminat, maddi tazminattan ve SGK ödemelerinden tamamen bağımsız olarak takdir edilir.
Kusur ve mahsup hangi sırayla uygulanır?
Önce işveren kusur oranı uygulanır, sonra SGK peşin sermaye değeri mahsup edilir. Sıranın değişmesi sonucu ciddi biçimde etkiler; bazı dosyalarda tazminatın tamamen sıfırlanmasına bile yol açabilir. Size sunulan hesapta bu sıralamayı mutlaka kontrol edin.
SGK'nın rücu davası benim tazminatımı azaltır mı?
Hayır. Rücu davası SGK ile işveren arasındaki ayrı bir davadır ve işçinin alacağından bir kesinti yapılmasını gerektirmez. Ancak o dosyadaki bilirkişi raporları sizin davanızda delil olarak kullanılabilir; celbini istemek yararınızadır.
Maluliyet oranım %10'un altında, SGK gelir bağlamadı. Ne olur?
SGK gelir bağlamadığı için mahsup edilecek tutar da yoktur. İşverenden kusuru oranında maddi ve manevi tazminat talep edebilirsiniz ve bu tutar mahsupsuz olarak elinizde kalır. Düşük oranlarda işverenden alınacak tutar bu nedenle oransal olarak daha yüksektir.
SGK geliri ileride artarsa mahsup yeniden hesaplanır mı?
Mahsup, hüküm tarihindeki veriler üzerinden yapılır. Gelirin sonradan artması kesinleşmiş hükmü etkilemez. Bu nedenle davanın hangi aşamasında hangi verilerin esas alındığı önemlidir ve ıslah aşamasında güncelleme yapılması gerekebilir.
İlgili Yazılar
- İş Kazası Tazminatı Rehberi 2026 — Ana Rehber
- İş Kazası Yaralanma Tazminatı — 6 Kalem
- İş Kazası Vefat Tazminatı
- İşveren Kusur Oranı Nasıl Tespit Edilir?
- SGK Mahsubu ve Tazminat Hesaplama
- İş Kazası Maluliyet Oranı ve Tazminata Etkisi
Kaynak ve Güncelleme Notu
Bu yazı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve TRH 2010 yaşam tablosu esas alınarak hazırlanmıştır. Mahsup uygulaması yargı içtihadına göre şekillenir ve dosyanın somut koşullarına göre değişebilir. Örneklerdeki tutarlar yöntemi göstermek amacıyla verilmiştir ve hiçbir dosya için taahhüt niteliği taşımaz.