İş Kazasında İşveren Kusur Oranı Tespiti: İSG Bilirkişi Süreci ve Stratejiler (2026)
İş kazası tazminat davasının çoğu, kusur oranı üzerinde döner. İşveren %50 mi kusurlu yoksa %90 mı? Bu fark, milyonluk dosyalarda yüzbinlerce lira değişiklik anlamına gelir. Kusur oranı subjektif değil, mevzuat ve teknik kriterlere göre belirlenen bir teknik tespittir; doğru savunma yapılırsa lehinize ciddi şekilde değişebilir.
Bu rehber; iş kazasında işveren kusurunun nasıl tespit edildiğini, İSG bilirkişi sürecini, kusur oranını artıran ve düşüren faktörleri, bilirkişi raporuna itiraz stratejilerini ve sektörel ortalamaları somut örneklerle anlatıyor.
İçindekiler
- Kusur kavramı ve hukuki dayanaklar
- İSG bilirkişi süreci
- İşveren kusurunu artıran 10 faktör
- Çalışan kusurunu artıran faktörler
- Sektörel kusur ortalamaları
- Senaryo bazlı kusur dağılım tablosu
- Dilekçe stratejisi: kusur argümanları
- Bilirkişi raporuna itiraz
- Alt işveren ve asıl işveren paylaşımı
- Sıkça sorulan sorular
Kusur Kavramı ve Hukuki Dayanaklar
Hukuki anlamda kusur, kişinin (taraflardan birinin) kazanın oluşmasına etki eden ihmal, dikkatsizlik, kural ihlali ya da kasıtlı eylemidir. İş kazasında üç tarafın kusuru tartışılabilir:
- İşveren kusuru — İSG yükümlülüklerini ihlal etme
- Çalışan kusuru — talimat ihlali, KKD takmama, dikkatsizlik
- Üçüncü kişi kusuru — alt işveren, ziyaretçi, başka çalışan
Hukuki dayanaklar
- 6098 sayılı TBK m.51 — Müşterek kusur halinde tazminat indirimi
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.4 — İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü
- 4857 sayılı İş Kanunu m.77 — İşverenin işçiyi koruma ve gözetme borcu
- 5510 sayılı SGK Kanunu m.21 — İşverenin kusur oranında SGK'ya rücu
İSG Bilirkişi Süreci
İş kazası tazminat davasının en kritik aşaması İş Sağlığı ve Güvenliği bilirkişi raporu'dur. Mahkeme, bağımsız bir İSG uzmanını bilirkişi olarak atar; bu uzman olay yerini ve dosyayı inceleyerek kusur dağılımını belirler.
Bilirkişi inceleme adımları
- Olay yerinin fiziksel incelenmesi (kazadan sonra mümkünse)
- Tüm İSG dosyalarının incelenmesi
- Tanık ifadelerinin değerlendirilmesi
- Kazanın oluş şeklinin teknik analizi
- Mevzuat ihlallerinin tespit edilmesi
- Yüzde olarak kusur dağılımının önerilmesi
- Rapor sunulması (genelde 30-60 gün içinde)
Bilirkişinin baktığı belgeler
- İSG eğitim kayıtları — eğitime katılım imza listeleri
- KKD imza listesi — kişisel koruyucu donanım dağıtımı belgeleri
- Risk değerlendirmesi raporu — kazadan önceki risk analizi
- Periyodik makine bakım kayıtları
- Çalışma müfettişi raporu (varsa)
- İş sağlığı uzmanı raporu (50+ çalışanlı işyeri için)
- İş güvenliği uzmanı raporu
- Kaza tutanağı
- Tanık ifadeleri
- Olay yeri fotoğrafları ve kamera kayıtları
İşveren Kusurunu Artıran 10 Faktör
- İSG eğitiminin verilmemesi — yıllık zorunlu eğitim atlanmışsa, kusur otomatik %20-30 artar
- KKD'nin verilmemesi — eldiven, baret, gözlük, emniyet kemeri yoksa işveren kusuru maksimum
- Risk değerlendirmesinin yapılmaması — kazadan önce risk analizi yoksa ihmal kanıtlanmış sayılır
- İş sağlığı/güvenliği uzmanı bulundurulmaması — 50+ çalışanlı işyerlerinde zorunlu
- Periyodik sağlık muayenelerinin atlanması — çalışanın işe uygunluğunun kontrol edilmemesi
- Makine bakımının yapılmaması — periyodik bakım kaydı yoksa
- Güvensiz çalışma ortamı — iskele korkuluğu, aydınlatma, havalandırma eksikliği
- Acil durum planının olmaması — kaza müdahalesi için belirlenmiş prosedür yokluğu
- Çalışanı yetkisi olmadığı işte çalıştırmak — örn. ehliyetsiz işçiye vinç kullandırmak
- Önceki uyarıların dikkate alınmaması — çalışan veya iş sağlığı uzmanı uyarmış ama önlem alınmamışsa
Çalışan Kusurunu Artıran Faktörler
- Verilen KKD'yi takmamak (eğitim alınmış olmasına rağmen)
- İşveren talimatlarını ihlal etme
- Yetkili olmadığı işi üstlenme
- Alkollü ya da uyuşturucu etkisinde çalışma (kusurun yarısı veya tamamı)
- Aceleci ve dikkatsiz davranma
- Önceden uyarı yapılan davranışı tekrarlama
- Ekipmanı yanlış / amaç dışı kullanma
Çalışanın kusuru tamamen reddedildiği durumlar
Yargıtay'ın yerleşik içtihadı çerçevesinde aşağıdaki durumlarda çalışan kusuru sıfırdır:
- Yeterli eğitim verilmemiş
- KKD verilmemiş
- Çalışan deneyimsiz / stajyer
- Çalışan İSG eğitimi olmaksızın işe başlatılmış
- Çalışana yapılan iş tehlikeli olduğu söylenmemiş
Sektörel Kusur Ortalamaları
SGK iş kazası istatistikleri ve İSG bilirkişi raporlarındaki yerleşik içtihatlar çerçevesinde sektörel ortalamalar:
| Sektör | Tipik İşveren Kusuru | Tipik Çalışan Kusuru |
|---|---|---|
| İnşaat | %75-95 | %5-25 |
| Madencilik | %85-100 | %0-15 |
| Metal/imalat | %70-90 | %10-30 |
| Tekstil | %65-85 | %15-35 |
| Tarım | %55-80 | %20-45 |
| Lojistik/kurye (trafik kazası) | %30-60 | %20-40 (3. kişi etkisi) |
| Sağlık | %70-90 | %10-30 |
| Ofis (ergonomik) | %60-80 | %20-40 |
İnşaat ve madencilik sektörleri yüksek riskli olduğu için işverenden beklenen önlem seviyesi de yüksektir; bu yüzden kusur oranı çoğunlukla işveren lehine 80-100 aralığında çıkar.
Senaryo Bazlı Kusur Dağılım Tablosu
| Senaryo | İşveren | Çalışan | 3. Kişi |
|---|---|---|---|
| İSG eğitimi verilmemiş, KKD yok, iskeleden düşme | 100 | 0 | 0 |
| İSG eğitimi var, KKD verilmiş, çalışan kask takmamış | 40 | 60 | 0 |
| Eğitim yok, makine bakım eksik, parmak kaybı | 90 | 10 | 0 |
| İşveren denetim yok, çalışan alkollü | 20 | 80 | 0 |
| Alt işveren makine güvensiz, asıl işveren kontrol etmemiş | 50 | 15 | 35 (alt işv) |
| Trafik kazası (iş seyahatinde), karşı sürücü kusurlu | 20 | 10 | 70 (karşı sürücü) |
| Yeni işe başlamış çalışan, deneyimsiz, eğitim hızlı | 85 | 15 | 0 |
| İş sağlığı uzmanı uyarısı atlanmış | 95 | 5 | 0 |
| Çalışan periyodik muayeneye gitmemiş, mevcut hastalık tetiklendi | 50 | 50 | 0 |
| Kayıt dışı çalışan, eğitim/KKD yok | 100 | 0 | 0 |
Dilekçe Stratejisi: Kusur Argümanları
Avukatlar için stratejik öneri:
Çalışan tarafı (mağdur) için
- Eğitim kayıtlarını talep edin. İSG eğitimi yapıldığını gösteren imza listesini işverenden isteyin. Yoksa ya da eksikse işveren kusuru artar.
- KKD imza listesi. Hangi gün hangi koruyucu donanım verildi imzalı belge yoksa işveren KKD vermemiş sayılır.
- Risk değerlendirme raporu. Kazadan önce hazırlanmış mı? Hazırlanmadıysa ihmal kanıtlanmış sayılır.
- Müfettiş raporu. Çalışma müfettişi varsa raporunu mutlaka dosyaya koyun; idari para cezası önerisi içeren rapor güçlü delildir.
- Tanık ifadeleri. İş arkadaşları "patron eğitim vermedi", "KKD'mi kendim aldım" gibi ifadeler verebilir.
- Önceki uyarıların kayıtları. İş sağlığı uzmanı, çalışan veya sendika uyarmışsa belge.
İşveren tarafı için
- İSG eğitim kayıtlarını eksiksiz hazırla
- KKD imza listesi ve dağıtım kayıtları
- Risk değerlendirmesi rapor güncelliği
- Çalışanın talimat ihlali kanıtları
- Çalışanın eğitim alıp alamamasının test sonuçları
- Önceki uyarı yazıları (varsa)
Bilirkişi Raporuna İtiraz
İSG bilirkişi raporu lehinize değilse itiraz hakkınız vardır:
İtiraz nedenleri
- Bilirkişinin yetersiz incelemesi
- Mevzuata aykırı yorumlar
- Tanık ifadelerinin değerlendirilmemesi
- Belge incelemesindeki eksiklikler
- Çelişkili tespitler
İtiraz süreci
- Rapor tebliğinden itibaren 2 hafta içinde dilekçe
- Mahkeme ek bilirkişi incelemesi yaptırabilir
- Yeni rapor talep edilebilir (farklı bilirkişi)
- Üniversite hastanesi ya da uzman görüşü sunulabilir
Uzman aktüer mütalaası
Tazminat tutarının kusur oranıyla nasıl bağlandığını net gösteren aktüer mütalaası, bilirkişi raporundaki kusur tespitinin tazminat üzerindeki yansımasını ortaya koyar. Mahkemede etki yaratan teknik bir argümandır.
Alt İşveren ve Asıl İşveren Paylaşımı
Müteselsil sorumluluk halinde kusur paylaşımı:
- Mağdura karşı: Alt + asıl işveren tam müteselsil sorumlu. Mağdur birinden ya da ikisinden tahsilat yapabilir.
- İç hesaplaşmada: Bilirkişi her iki işverenin kendi kusur oranını ayrıca belirler. Asıl işveren ödeme yaptıktan sonra alt işverene rücu eder.
Asıl işverenin kusurları
- Alt işverenin İSG yeterliliğini denetlememe
- Alt işverene ihaleye verirken İSG şartlarını aramama
- Ortak çalışma alanlarında koordinasyon eksikliği
- Kendi denetim mekanizmasının yetersizliği
Kusur oranınızın tazminata yansımasını öğrenin
İSG bilirkişi raporundaki kusur dağılımının size ne kadar tazminat anlamına geleceğini somut olarak görmek için Tazminat Hesap uzman aktüer ekibi:
- Uzman Mütalaa (2.000 TL) — bilirkişi raporu itirazı + arabuluculuk için, 3-5 iş günü
- Detaylı Rapor (1.750 TL) — dosya değer tahmini, 24-48 saat
- Özet Rapor (500 TL) — mobil uygulamada anında ön değerlendirme
Sıkça Sorulan Sorular
İlk bilirkişi raporu lehime değil. İtiraz şansım nedir?
İtiraz başarı oranı %30-50 civarında. Eksik tıbbi/teknik belgeler, yeni tanık ifadeleri, üniversite uzman raporu ile destekli itirazlar başarılı olabilir.
İşveren İSG eğitimi verdiğini iddia ediyor. Kanıtı nedir?
Eğitime katılım imza listesi şarttır. Sözel beyan kabul edilmez. Liste yoksa eğitim verilmemiş sayılır.
Çalışan ben miydim, KKD'yi kendim almadım?
KKD'nin verilmemiş olması işverenin kusurudur. KKD imza listesinde sizin imzanız yoksa "verilmemiş" sayılır.
Çalışırken alkol almıştım. Tazminat hakkımı kaybettim mi?
Alkollü çalışma çalışan kusurunu ciddi şekilde artırır. Ancak işverenin önlem yükümlülüğü tamamen ortadan kalkmaz; kusur dağılımı duruma göre %50-80 çalışan, %20-50 işveren olabilir. Tazminat hakkı azalır ama kaybolmaz.
Kusurumu kabul edersem tazminatım nasıl etkilenir?
Kabul ettiğiniz kusur oranı kadar tazminatınızdan indirim yapılır. %30 kusur kabul ediyorsanız tazminatınız %30 azalır. Bu nedenle savunma stratejik olmalıdır.
Eski iş kazaları kusur oranımı etkiler mi?
Genelde etkilemez; her iş kazası bağımsız olarak değerlendirilir. Ancak çalışanın "tekrarlayan ihmal" eğilimi varsa bilirkişi bunu argüman olarak kullanabilir.
İşveren batık. Kusur oranı önemli mi?
Evet. Müteselsil sorumlu alt/asıl işverenden tahsilat için ya da işveren sigortasından ödeme almak için kusur oranı kritik. SGK gelirleri kusurdan bağımsızdır.