Aktüer Raporu ve Bilirkişi Hesabı Nasıl Kontrol Edilir?

Aktüer raporu veya bilirkişi hesabı kontrol edilirken önce sonuç rakamına değil, bu rakamı oluşturan veri ve varsayımlara bakılır. Gelir, yaş, oran, aktif/pasif dönem, yaşam tablosu, faiz, kusur ve SGK mahsubu satırları görünür değilse toplamın doğruluğu sağlıklı biçimde değerlendirilemez.

Bu rehber, mağdur ve avukatların bir raporu teslim aldıktan sonra izleyeceği kontrol sırasını verir. Raporun uzunluğu veya imza taşıması tek başına her satırın doğru olduğunu göstermez. Aynı şekilde farklı sonuç, otomatik olarak hesap hatası anlamına da gelmez; önce veri ve yöntem farkı ayrıştırılmalıdır.

Yedi adımlı rapor kontrolü

1. Dosya ve kişi bilgilerini doğrulayın.
2. Gelir kaynağını ve birimini kontrol edin.
3. Sağlık oranı ve rapor tarihini eşleştirin.
4. Aktif/pasif dönem ve yaşam tablosunu okuyun.
5. Kusur ve indirim satırlarını ayırın.
6. SGK, ödeme ve mahsup satırlarını izleyin.
7. Sonucu aynı verilerle oluşturulan ön hesapla karşılaştırın.

1. Raporun veri ekini inceleyin

Raporun ilk sayfasındaki sonuçtan önce kullanılan verilerin listesi bulunmalıdır. Doğum tarihi, olay tarihi, hesap tarihi, medeni/aile durumu, meslek, gelir, oran, kusur ve ödeme bilgileri dosyanızdaki belgelerle eşleştirilir.

Bir veri yanlışsa bütün formül doğru çalışsa bile sonuç dosyanızı yansıtmayabilir. Örneğin aylık gelir yerine yıllık gelir yazılması, net ücretin brüt kabul edilmesi veya rapor tarihinin olay tarihi yerine kullanılması büyük fark yaratabilir.

2. Dönem ve yaşam tablosu

Aktif çalışma dönemi ile pasif dönem aynı varsayımla hesaplanmaz. Raporun emeklilik kabulünü, kalan çalışma süresini, gelir artışını ve iskonto yaklaşımını açıklaması gerekir. Vefat dosyalarında destek süresi, hak sahipleri ve destek payları ayrıca değerlendirilir.

TRH 2010 veya PMF 1931 adı yazılmışsa, tablonun hangi yaş, cinsiyet ve bakiye ömür değerleriyle kullanıldığını da okuyun. Tablo adının yazılması, tablonun bütün etkisini açıklamaz. TRH 2010 ve PMF rehberini karşılaştırma sırasında kullanabilirsiniz.

3. Gelir ve oran uygulaması

Gelirin hangi döneme ait olduğu, artış varsayımı ve oran uygulamasının hangi satırda yapıldığı görünür olmalıdır. Brüt zarar ile kusur/indirim sonrası tutar tek satırda verilmişse hangi aşamada ne kadar değişiklik olduğu anlaşılamaz.

Raporu kontrol ederken önce basit aritmetiği değil, birim ve dönemi kontrol edin: aylık gelir yıllıklaştırılmış mı, gün sayısı 365 mi 360 mı, oran yüzde olarak mı yoksa ondalık olarak mı uygulanmış? Bu soruların cevabı rapor eklerinde bulunmalıdır.

4. Faiz, ödeme ve SGK mahsubu

Faiz hesabında başlangıç, bitiş, oran, anapara ve ödeme tarihleri ayrı izlenmelidir. Önceki ödeme hesaba katılmışsa, ödeme tarihinden önceki ve sonraki dönemler birbirine karıştırılmamalıdır.

SGK mahsubunda ödeme türü ve zarar kalemi arasındaki ilişki gösterilmelidir. “SGK düşüldü” ifadesi tek başına yeterli açıklama değildir. Faiz ve güncelleme rehberini ve SGK mahsup kontrolünü birlikte inceleyin.

Rapor ile ön hesabı karşılaştırma

Ön hesaplama aracını rapora karşı bir “mahkeme sonucu” gibi kullanmayın. Araç, aynı temel verileri girerek rapordaki değerlerin hangi aralıkta etkili olduğunu görmenize yardımcı olur. Rapor ile ön hesap arasındaki fark; veri, yöntem, kapsam veya mahsup kaynaklı olabilir.

Örneğin aylık 35.000,00 TL gelir ve %20 oranla oluşturulan basit bir kontrol, raporun aktif/pasif dönem, iskonto ve yaşam tablosu varsayımlarını içermez. Bu nedenle basit çarpımın rapor toplamıyla aynı çıkmaması beklenebilir; farkın hangi varsayımdan geldiği ayrıca yazılmalıdır.

Avukat ve mağdur için soru listesi

• Rapor hangi hesap tarihiyle hazırlanmış?
• Kullanılan gelir belgesi ve dönem nedir?
• Geçici ve sürekli zarar ayrı mı?
• Aktif/pasif dönem varsayımı açıklanmış mı?
• TRH 2010/PMF seçimi hangi tablo ve yaş değerine dayanıyor?
• Kusur veya müterafik kusur hangi kaleme uygulanmış?
• SGK ve önceki ödemeler hangi satırda mahsup edilmiş?
• Faiz başlangıcı ve ödeme tarihleri gösterilmiş mi?

Bu soruların cevabı eksikse raporun toplamını doğrudan kabul veya ret etmeyin. Raporu ve temel belgeleri uzman mütalaa kapsamında karşılaştırmaya gönderin.

Sık sorulan sorular

İki aktüer raporu neden farklı çıkar?

Gelir, dönem, oran, yaşam tablosu, artış, iskonto, kusur, faiz veya mahsup varsayımlarından biri farklı olabilir. Önce bu girdiler eşitlenmelidir.

Bilirkişi raporu imzalıysa itiraz edilemez mi?

İmzalı olması raporun usul ve içerik yönünden incelenemeyeceği anlamına gelmez. İtirazın somut veri ve yöntem farklarını göstermesi gerekir.

Rapor kontrolünde tek başına hesaplama aracı yeterli mi?

Hayır. Araç ön değerlendirme sağlar; belge, yöntem ve hukuki kapsamı satır bazında incelemek için rapor kontrolü gerekir.

Sonuç

İyi bir rapor kontrolü, toplamı değiştirmek için rastgele rakam aramak değil; her rakamın kaynağını, dönemini ve formüldeki yerini göstermek demektir. Ön hesaplamayı başlatın, ardından raporunuzdaki farkları belge bazında inceletin.

Bu içerik genel teknik bilgilendirme amacı taşır; bilirkişi raporuna itiraz veya hukuki başvuru için somut dosya incelenmelidir.