SGK Mahsubu Nasıl Doğru Hesaplanır? Avukatlar İçin Rehber
Bu Yazıda
- SGK Mahsubu Nedir?
- Peşin Sermaye Değeri Nasıl Hesaplanır?
- Mahsup Hangi Aşamada Uygulanır?
- Sık Yapılan 4 Hata
- Somut Örnek Hesaplama
- Mahsup Hatası Tespit Edilirse Ne Yapılır?
- Sıkça Sorulan Sorular
SGK Mahsubu Nedir?
İş kazası veya meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezliğe uğrayan ya da vefat eden sigortalı için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), belirli bir gelir bağlar: yaralanma dosyalarında sürekli iş göremezlik geliri, vefat dosyalarında ise hak sahiplerine ölüm geliri. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, işverenden talep edilecek maddi tazminattan, SGK'nın bağladığı bu gelirin peşin sermaye değeri mahsup edilir — amaç, mağdurun veya hak sahiplerinin aynı zarar kalemi için iki kez tazminat almasını (mükerrer tazminatı) önlemektir.
Mahsup, sadece iş kazası ve meslek hastalığı dosyalarında söz konusudur; salt trafik kazası (işveren kusuru olmayan) dosyalarında SGK'nın sağlık gideri ve tedavi masrafı rücu hakkı ayrı bir konudur ve bu yazının kapsamı dışındadır.
Peşin Sermaye Değeri Nasıl Hesaplanır?
Peşin sermaye değeri, SGK'nın aylık olarak ödeyeceği geliri, sigortalının (veya hak sahibinin) kalan yaşam süresi boyunca toplu ve bugünkü değere indirgenmiş şekilde ifade eder. SGK bu değeri kendi aktüeryal tablolarına göre hesaplar ve kurumdan yazıyla talep edilebilir. Aktüeryal tazminat hesabında bu değer, işverenden istenecek net tazminattan tek kalem olarak düşülür.
Peşin sermaye değerinin resmi olarak SGK'dan istenmesi kritik bir adımdır: bazı dosyalarda avukatlar bu değeri kendileri tahmini olarak hesaplamaya çalışır, bu da mahkemece kabul görmeyebilir. Doğru yöntem, SGK'dan yazılı peşin sermaye değeri yazısını talep etmek ve bu resmi rakamı aktüeryal hesaba dahil etmektir.
Mahsup Hangi Aşamada Uygulanır?
| Aşama | İşlem |
|---|---|
| 1 | Brüt tazminat, TRH 2010 yaşam tablosu ve gelir esasına göre hesaplanır |
| 2 | Kusur oranı (varsa) brüt tazminata uygulanır |
| 3 | SGK peşin sermaye değeri, kusur sonrası net tazminattan tek kalem olarak mahsup edilir |
| 4 | Kalan tutar, nihai talep edilebilir net tazminattır |
Bu sıralamanın karıştırılması — örneğin mahsubun brüt tazminattan, kusur indiriminin ise zaten mahsuplu tutardan yapılması — sonucu ciddi biçimde değiştirir.
Sık Yapılan 4 Hata
- Mükerrer mahsup: Peşin sermaye değerinin hem brüt tazminattan hem de kusur sonrası net tazminattan ayrı ayrı düşülmesi.
- Mahsubun hiç uygulanmaması: Özellikle SGK'dan resmi yazı istenmediği için mahsubun atlanması; bu durum bilirkişi/mahkeme tarafından fark edilirse tüm hesap yeniden yapılır.
- Yanlış gelir türünün mahsup edilmesi: Geçici iş göremezlik ödeneği (istirahat parası) ile sürekli iş göremezlik gelirinin karıştırılması; sadece sürekli gelir mahsup edilir.
- Güncel olmayan peşin sermaye değeri: Dosya uzun sürdüyse SGK'dan güncel tarihli peşin sermaye değeri yazısı yeniden istenmelidir.
Somut Örnek Hesaplama
36 yaşında, aylık net 24.000 TL geliri olan bir işçi, iş kazası sonucu %25 sürekli iş göremezliğe uğramıştır. Kusur oranı %20 işçi kusuru olarak belirlenmiştir.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt tazminat (TRH 2010, %25 oran, aktif+pasif dönem) | ~ 780.000 TL |
| %20 kusur indirimi sonrası net tazminat | ~ 624.000 TL |
| SGK peşin sermaye değeri (resmi yazıyla) | ~ 210.000 TL |
| Mahsup sonrası talep edilebilir net tazminat | ~ 414.000 TL |
Bu dosyada bilirkişinin mahsubu brüt tazminattan (780.000 TL) uygulaması durumunda net tazminat yaklaşık 570.000 TL çıkar — kusur indiriminin sırası değiştiği için müvekkil aleyhine yaklaşık 156.000 TL'lik bir fark ortaya çıkar. Sıralamanın doğru uygulanması bu farkı ortadan kaldırır.
Mahsup Hatası Tespit Edilirse Ne Yapılır?
Bilirkişi raporunda mahsup sırası veya tutarı hatalı uygulanmışsa, bu hatayı teknik olarak gösteren bir Uzman Mütalaa ile itiraz edilebilir. Dosya henüz hazırlık aşamasındaysa, talep sonucunu yazmadan önce Dava Değeri Hesaplama raporuyla mahsubun doğru sırayla uygulandığından emin olabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
SGK mahsubu trafik kazası dosyalarında da uygulanır mı?
Trafik kazası işveren kusuruyla birleşmediği sürece SGK sürekli iş göremezlik geliri mahsubu söz konusu olmaz; bu mahsup esas olarak iş kazası ve meslek hastalığı dosyalarına özgüdür.
Peşin sermaye değerini kim hesaplar?
Resmi olarak SGK, kendi aktüeryal tablolarına göre hesaplar ve yazılı olarak bildirir. Mahkeme ve bilirkişi bu resmi değeri esas alır.
Geçici iş göremezlik ödeneği de mahsup edilir mi?
Hayır, mahsup konusu olan sürekli iş göremezlik geliri veya ölüm geliridir; geçici iş göremezlik ödeneği (istirahat parası) ayrı bir kalemdir ve genellikle mahsuba konu edilmez.
Mahsup tutarı zamanla değişir mi?
Evet; SGK'nın güncel aktüeryal tablolarına göre peşin sermaye değeri değişebilir, bu nedenle uzun süren dosyalarda güncel tarihli yazı istenmelidir.