Aktüeryal tazminat hesabı, bir kazanın veya vefatın gelecekte oluşturabileceği ekonomik kaybı; gelir, yaş, çalışma dönemi, maluliyet, kusur, destek payı, yaşam tabloları ve dosyadaki mahsup kalemleriyle birlikte inceleyen teknik bir hesaplamadır. Tek bir yüzde veya internet formülü değildir.
Bu rehber, aktüeryal hesabın hangi verilerle kurulduğunu ve rapor talep etmeden önce dosyanızda neleri kontrol etmeniz gerektiğini açıklar. Sonuç; olay tarihi, sağlık raporları, gelir belgeleri, kusur oranı, SGK kayıtları, poliçe kapsamı ve başvuru tarihindeki uygulamaya göre değişebilir.
Aktüeryal hesaplama neyi ölçer?
Yaralanma dosyalarında amaç, kişinin çalışma gücündeki azalmanın veya geçici iş göremezliğin ekonomik karşılığını incelemektir. Vefat dosyalarında ise merhumun sağlığında sağladığı desteğin, destek görenler bakımından hangi süre ve paylarla devam edeceği değerlendirilir.
Bu nedenle aynı yaşta ve aynı gelirde iki kişinin sonucu bile maluliyet oranı, kusur, aile yapısı, olay tarihi ve daha önce yapılmış ödemeler nedeniyle farklı çıkabilir.
Hesaplamanın temel girdileri
| Girdi | Hesaba etkisi | Kontrol edilmesi gereken belge |
|---|---|---|
| Yaş ve olay tarihi | Aktif çalışma ve gelecekteki dönemlerin kurulmasını etkiler. | Nüfus kaydı, kaza tutanağı, iş kazası bildirimi |
| Gelir | Geçici ve sürekli kayıp kalemlerinin parasal temelini oluşturur. | Bordro, SGK hizmet dökümü, vergi veya banka kayıtları |
| Maluliyet / iş gücü kaybı | Çalışma kapasitesindeki azalmanın oranını ve dönemini değiştirir. | Sağlık kurulu, sürekli iş göremezlik veya adli tıp raporu |
| Kusur | Hesaplanan zararın sorumluluk oranına göre ayrıştırılmasını sağlar. | Kaza tespit, bilirkişi veya kusur raporu |
| SGK ödemeleri | Aynı zarara ilişkin bazı ödemelerin hesapta nasıl dikkate alınacağını etkiler. | SGK yazıları, gelir bağlama kararı, peşin sermaye değeri |
Aktif dönem ve pasif dönem
Yaralanma dosyalarında kişinin olaydan sonra çalışarak gelir elde edebileceği dönem ile emeklilik sonrası dönem aynı varsayımla ele alınmaz. Gelirin niteliği, yaş, meslek, eğitim, çalışma geçmişi ve dosyadaki raporlar dönemlerin kurulmasında önem taşır.
Bu başlık, herkes için aynı emeklilik yaşı veya aynı kazanç artışı yazılabileceği anlamına gelmez. Rapor talebinde kullanılan yöntemin, dosyadaki kişi ve olay özellikleriyle açıklanması gerekir.
TRH 2010 ve PMF 1931 yaşam tabloları
Yaşam tabloları, hesaplamada gelecekteki yaşam ve destek süresini modellemek için kullanılan teknik araçlardır. TRH 2010 ve PMF 1931 farklı dönemlere ve varsayımlara dayanan tablolardır. Hangi tablonun kullanılacağı dosyanın niteliğine, talep edilen hesabın türüne ve güncel uygulamaya göre değerlendirilmelidir.
Bir rapor yalnızca “TRH 2010 kullanıldı” demekle açıklanmış olmaz. Yaş, kalan süre, destek süresi ve dönem ayrımlarının tabloya nasıl yansıtıldığı da okunabilir şekilde gösterilmelidir. TRH 2010 yaşam tablosu rehberimizi ayrıca inceleyebilirsiniz.
Progresif rant ve aktüeryal yaklaşım
Hesaplama yöntemleri gelecekteki gelir artışı, iskonto, süre ve yaşam olasılıklarını farklı biçimlerde modelleyebilir. Progresif rant yaklaşımı ile aktüeryal yaklaşım arasındaki fark, yalnızca sonuçtaki rakam değil; kullanılan varsayımların ve dönemlerin nasıl kurulduğudur.
Bu sebeple farklı raporlar arasında karşılaştırma yapılırken sadece toplam tutara bakmayın. Gelir, artış, iskonto, yaşam tablosu, aktif-pasif dönem ve mahsup kalemlerini satır satır karşılaştırın. Aktüeryal yöntem ve progresif rant karşılaştırmasını bu amaçla kullanabilirsiniz.
SGK mahsubu neden önemlidir?
SGK tarafından bağlanan gelirler, yapılan ödemeler veya aynı ekonomik kayba ilişkin değerler dosyada ayrıca incelenebilir. Bunların nasıl dikkate alınacağı, hangi kaleme ilişkin olduğu ve hesap tarihinde hangi verinin bulunduğu açıklanmalıdır.
“SGK ödeme yaptı, artık tazminat yoktur” veya “SGK ödemesi hiçbir şekilde hesaba girmez” şeklindeki iki uç yaklaşım da dosya görülmeden doğru kabul edilemez. SGK mahsubu ve tazminat hesabı yazımızda bu kontrol başlıklarını bulabilirsiniz.
Basit örnek: neden tek formül yeterli değildir?
40 yaşında, aylık geliri 35.000 TL olan ve sağlık raporunda %20 sürekli iş gücü kaybı bulunan bir kişinin dosyası ile aynı gelire ve orana sahip, ancak 55 yaşında başka bir kişinin dosyası aynı sonucu vermez. Kalan çalışma süresi, rapor tarihi, kusur, SGK verisi ve olayın trafik veya iş kazası olması ayrı ayrı incelenir.
Bu örnek kesin tazminat tutarı değildir; aktüeryal hesapta yaş ve oranı çarparak sonuca ulaşmanın neden yetersiz olduğunu göstermek içindir.
Rapor talep etmeden önce belge kontrolü
- Kaza veya iş kazası tutanağı
- Kusur raporu ve varsa itirazlar
- İlk ve son sağlık raporları
- Maluliyet veya iş göremezlik oranı
- Gelir ve SGK hizmet kayıtları
- Ödenek, gelir ve peşin sermaye değeri belgeleri
- Sigorta şirketi teklifleri ve yazışmaları
- Vefat dosyalarında aile nüfus kayıtları ve destek ilişkisini gösteren belgeler
Sık sorulan sorular
Aktüeryal rapor kesin mahkeme sonucu mudur?
Hayır. Aktüeryal çalışma, dosyadaki ekonomik kaybı teknik olarak açıklayan bir değerlendirmedir. Sigorta, arabuluculuk veya yargı sürecindeki nihai karar dosyanın tüm delilleriyle verilir.
Maluliyet oranı değişirse hesap da değişir mi?
Genellikle oran, dönem ve rapor tarihi değiştiğinde ekonomik hesap da değişir. Yeni raporun önceki raporla uyumu ve kesinlik durumu ayrıca kontrol edilmelidir.
Her dosyada TRH 2010 kullanılabilir mi?
Yaşam tablosu seçimi dosyanın niteliğine ve güncel uygulamaya göre değerlendirilir. Raporun hangi tabloyu neden kullandığını açıkça göstermesi gerekir.
Ücretsiz hesaplama aracı aktüeryal rapor yerine geçer mi?
Hayır. Ön hesaplama aracı yaklaşık büyüklüğü anlamaya yardımcı olur; belge incelemesi ve rapor varsayımlarının kurulması için uzman değerlendirmesi gerekir.
Sonuç
Aktüeryal tazminat hesabında sağlıklı sonuç, çok sayıda rakam yazmaktan değil; her rakamın hangi belgeye ve hangi varsayıma dayandığını göstermektir. Dosyanızı aktüer hesaplama hizmeti öncesinde belge, kusur, maluliyet, gelir ve mahsup başlıklarıyla hazırlayın.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş, bilirkişi raporu veya kesin tazminat taahhüdü değildir.
Dosyanızın aktüeryal hesabını başlatın
Yaş, gelir, oran, dönem ve ödeme verilerinizi önce ön hesaplamayla kontrol edin; belge bazlı yöntem ve kalem karşılaştırması için aktüeryal hesap kapsamını inceleyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Aktüeryal tazminat hesabı hangi verilerle yapılır?
Yaş, olay tarihi, gelir, maluliyet veya iş gücü kaybı oranı, kusur, çalışma dönemi, yaşam tablosu, önceki ödemeler ve dosyaya göre SGK mahsubu birlikte değerlendirilir.
TRH 2010 yaşam tablosu tazminat hesabını nasıl etkiler?
Yaşam tablosu, gelecekteki dönem için süre ve yaş varsayımının kurulmasına yardımcı olur. Tek başına sonucu belirlemez; gelir, oran, dönem, kusur ve diğer dosya verileriyle birlikte okunur.
Aktüeryal hesap sonucu kesin tazminat tutarı mıdır?
Hayır. İnternet üzerindeki ön hesap veya örnek, belge bazlı uzman incelemesinin yerine geçmez. Kesin değerlendirme için sağlık, gelir, kusur, poliçe ve ödeme kayıtları aynı veri setinde incelenmelidir.
Aktüerya hesabı nasıl yapılır?
Kısa cevap: Aktüerya hesabı, önce olay ve hesap tarihlerini sabitler; sonra gelir, yaş, sağlık oranı veya destek payı, kusur, geçici ve sürekli dönemler, yaşam tablosu, kullanılan rant/iskonto yöntemi ile önceki ödemeleri ayrı satırlarda işler. Bu girdiler açıklanmadan yalnız toplam rakama bakılarak hesap denetlenemez.
- Dosya türü belirlenir: yaralanma, vefat, iş kazası veya başka bir ekonomik kayıp.
- Hesap tarihleri ayrılır: olay tarihi, rapor tarihi, ödeme tarihi ve hesap tarihi aynı şey değildir.
- Gelir kaynağı seçilir: bordro, SGK, banka, vergi kaydı veya gerekçeli emsal veri.
- Oran ve sorumluluk uygulanır: sağlık etkisi, kusur ve destek payı aynı yüzde değildir.
- Dönemler kurulur: bilinen dönem gerçek kayıtlarla, gelecekteki dönem açıklanmış yöntemle hesaplanır.
- Mahsuplar gösterilir: SGK ve önceki ödemeler hangi zarar kalemine aitse o bağlantıyla değerlendirilir.
Aktüerya hesaplama örneği nasıl okunur?
Aylık net gelirin 40.000 TL, sürekli oranının yüzde 20 ve karşı taraf sorumluluğunun yüzde 80 olduğunu varsayalım. Yalnız bir yıllık basit kontrol 40.000 × 12 × 0,20 × 0,80 = 76.800 TL verir. Bu rakam nihai tazminat değildir. Geçmiş ve gelecek dönem, yaş, TRH 2010 değeri, aktif-pasif dönem, geçici iş göremezlik, SGK ve önceki ödeme eklenmeden yalnız gelir, oran ve kusurun bir yıllık etkisini gösterir.
| Adım | Örnek veri | Neden ayrı gösterilir? |
|---|---|---|
| Gelir | 40.000 TL/ay | Belge ve dönem doğrulanır. |
| Sürekli oran | %20 | Sağlık raporunun kapsamı kontrol edilir. |
| Sorumluluk | %80 | Kusur veya başka indirimlerle karıştırılmaz. |
| Yaşam/dönem | Yaş ve TRH 2010 | Gelecek sürenin tek çarpan olmadığını gösterir. |
| Mahsup | Varsa SGK/önceki ödeme | Aynı zarar kalemiyle bağlantısı açıklanır. |
Aktüer hesaplama ile aktüerya hesaplama aynı şey mi?
Arama dilinde “aktüer hesaplama”, “aktüerya hesaplama” ve “aktüeryal hesaplama” çoğu zaman aynı ihtiyeti anlatır: gelecekteki ekonomik kaybın teknik olarak modellenmesi. Aktüer bu çalışmayı yapan uzmanı, aktüerya bilim alanını, aktüeryal ise kullanılan yaklaşımın niteliğini ifade eder. Hizmet veya rapor seçerken terimden çok çıktının hangi veriyi, yöntemi ve kontrol tablosunu içerdiğine bakın.
TRH 2010, PMF 1931 ve progresif rant nerede devreye girer?
Yaşam tablosu geleceğe ilişkin süre ve yaşama olasılığı varsayımında kullanılır. TRH 2010 tam tablo ve bakiye ömür aracında 0–99 yaş kadın/erkek değerini doğrudan görebilirsiniz. PMF 1931 ile TRH 2010 karşılaştırması, eski ve yeni raporlarda süre farkının nasıl okunacağını açıklar.
Rant ve iskonto yaklaşımı ise gelecekteki kaybın dönemlere nasıl dağıtılacağını etkiler. Raporlarımızda kullanılan progresif rantta aktif dönem geliri her yıl yüzde 10 artırılır ve yüzde 10 iskonto edilir. Farklı bir yöntem kullanılmışsa oran, gelir artışı ve iskonto birlikte yazılmalıdır. Ayrıntılı kontrol için aktüeryal yöntem ve progresif rant rehberine bakın.
Aktüeryal rapor kontrol listesi
- Olay, rapor, hesap ve ödeme tarihleri açık mı?
- Gelir net mi brüt mü; aylık mı yıllık mı; hangi belgeye dayanıyor?
- Geçici ve sürekli zarar dönemleri ayrılmış mı?
- Sağlık oranı, kusur ve destek payı ayrı satırlarda mı?
- TRH 2010 veya başka tablo için yaş, cinsiyet ve değer gösterilmiş mi?
- Aktif-pasif dönem ve emeklilik kabulü açıklanmış mı?
- Gelir artışı ile iskonto aynı yöntem içinde tutarlı mı?
- SGK veya önceki ödeme hangi kalemden ve hangi tarihle düşülmüş?
- Poliçe limiti gerçek zarar hesabından sonra mı karşılaştırılmış?
- Sonuç tablosu her hak sahibi veya zarar kalemi için ayrı mı?
Aktüerya hesaplama programı sonucu neden farklı çıkabilir?
Programlar aynı isimle sunulsa bile yaşın alındığı tarih, gelir dönemi, yaşam tablosu, aktif çalışma sonu, artış, iskonto, kusur ve mahsup varsayımları farklı olabilir. İki sonuç arasındaki fark otomatik olarak hata anlamına gelmez. Aynı girdiler aynı tarihe sabitlenerek yeniden çalıştırılmalı; ardından yalnız yöntem farkı karşılaştırılmalıdır. Aktüerya hesaplama programı rehberi girdi ve çıktı denetimini adım adım gösterir.
Ücretsiz aktüeryal ön hesaplama ve ayrıntılı çıktı
Yaş, gelir, olay türü, sağlık oranı ve kusur bilgilerini ücretsiz tazminat hesaplama aracına girerek ilk aralığı oluşturabilirsiniz. Araç, sonucu görüntülemek ve daha sonra erişebilmeniz için e-posta doğrulaması kullanır. Bu ön sonuç; sağlık, gelir, kusur, SGK ve poliçe belgeleri incelenmeden uzman raporu sayılmaz.
Dosyanızı hesaplayın ve sonucu saklayın
Ön hesapla aralığı görün. Belge ve yöntem farklarını kalem kalem incelemek için Detaylı Rapor veya Uzman Mütalaa seçeneğine geçin.
Ücretsiz hesaplama başlat Rapor kapsamı ve fiyatlar Avukatlar için dosya desteği
Kaynaklar ve güncelleme yöntemi
TRH 2010 tablosu için Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi; zorunlu trafik sigortası hesap ilkelerinin tarihsel resmî metni için 20 Mart 2020 tarihli Resmî Gazete temel kaynak olarak kullanılmıştır. Hesap yöntemi, içtihat ve yıllık parasal değerler değişebileceği için raporda kullanılan tarih ve sürüm ayrıca yazılmalıdır.
Aktüerya hesabı hakkında sık sorulan sorular
Aktüerya hesabı internetten kesin yapılabilir mi?
Ön aralık oluşturulabilir; kesin sonuca yaklaşmak için sağlık, gelir, kusur, SGK, ödeme ve poliçe belgelerinin aynı tarih ve yöntemle incelenmesi gerekir.
Aktüer raporu ile bilirkişi raporu aynı mıdır?
Hayır. Raporu hazırlayan kişinin rolü, görevlendirme biçimi ve raporun amacı farklı olabilir. Teknik hesapların verisi ve yöntemi her iki durumda da denetlenebilir olmalıdır.
TRH 2010 tek başına tazminat verir mi?
Hayır. TRH 2010 yaşam ve süre varsayımının bir parçasıdır; gelir, oran, kusur, dönem ve mahsupla birlikte kullanılır.
Aktüerya hesabı ne kadar sürer?
Süre dosyanın belge durumuna ve kapsamına bağlıdır. Eksik gelir, sağlık veya kusur belgesi varsa önce bu eksiklerin netleştirilmesi gerekir.