Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: Tazminat Davası ve Hesap
Kısa cevap: 7589 sayılı Kanun ile HMK m.107 (belirsiz alacak davası) 31 Temmuz 2026'da yürürlükten kaldırıldı. Bu tarihten sonra açılan trafik ve iş kazası tazminat davalarında alacağın bir kısmı kısmi dava olarak istenir; talep, HMK m.109'a eklenen dördüncü fıkra uyarınca aynı davada bir defaya mahsus ve tahkikat sona erene kadar artırılabilir. Artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Değişiklik hesabın yöntemini değiştirmez; hesabın ne zaman ve hangi aşamada kesinleştirileceğini daha önemli hâle getirir.
Bedensel zarar dosyalarında alacağın tamamı dava açılırken nadiren bilinir. Maluliyet oranı, kusur dağılımı, gelirin ispatı ve önceki ödemeler yargılama sırasında netleşir. Eski uygulamada bu belirsizlik belirsiz alacak davasıyla karşılanıyordu. Yeni düzende aynı ihtiyaç kısmi dava ve tek seferlik talep artırımıyla karşılanıyor. Bu yazı, avukatın dava açarken ve bilirkişi raporu geldiğinde hesapla ilgili hangi kararları vermesi gerektiğini anlatır; usul hukukuna ilişkin bütün tartışmaları kapsamaz.
- Ne değişti, ne aynı kaldı?
- Derdest davalar ve geçiş hükmü
- Tek artırım hakkı hesabı neden önemli kılıyor?
- Dava açılırken hangi tutar yazılmalı?
- Artırılan kısımda faiz başlangıcı
- Kalem bazında dikkat edilecekler
- Sigorta tahkiminde uygulama
- Artırım öncesi kontrol listesi
- Sıkça Sorulan Sorular
Ne değişti, ne aynı kaldı?
31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 19. maddesi HMK m.107'yi yürürlükten kaldırdı. Aynı Kanun'un 20. maddesi HMK m.109'a şu fıkrayı ekledi: alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir; bu durumda zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
| Konu | 31 Temmuz 2026 öncesi (belirsiz alacak davası) | 31 Temmuz 2026 sonrası (kısmi dava, HMK m.109/4) |
|---|---|---|
| Dava türü | Alacağın tamamı istenir, miktar sonradan belirlenir | Alacağın bir kısmı istenir |
| Talebin artırılması | Tahkikat sonuna kadar belirleme/artırma | Aynı davada bir defaya mahsus artırım, ıslaha gerek olmadan |
| Zamanaşımı | Alacağın tamamı için dava tarihinde kesilir | Artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır |
| Faiz | Talep alacağın tamamına yönelik kabul edildiği için tartışma sınırlıydı | Fıkra faiz hakkında açık hüküm içermez; aşağıdaki bölüme bakın |
| Hesap yöntemi | Değişmez. Gelir, dönem, yaşam tablosu, kusur ve mahsup kuralları aynıdır. | |
Hesap tarafında değişen şey yöntem değil, zamanlamadır. Artırım hakkı tek seferlik olduğundan, artırımın dayanacağı hesabın eksiksiz ve itirazları değerlendirilmiş olması gerekir.
Derdest davalar ve geçiş hükmü
7589 sayılı Kanun'la getirilen geçiş hükmüne göre yürürlükten kaldırılan HMK m.107, kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam eder. Pratik sonuç şudur:
- 31 Temmuz 2026'dan önce belirsiz alacak davası olarak açılmış dosyalar kendi rejimiyle devam eder; bu dosyalarda bilirkişi raporu sonrası miktar belirleme eski kurallara göre yapılır.
- Bu tarihten sonra açılan dosyalar kısmi dava olarak kurgulanır. Dilekçede "belirsiz alacak" nitelendirmesi kullanılmışsa davanın hangi hükme dayandığının açıkça yazılması, ileride usul tartışması çıkmasını önler.
- Başvuru tarihi ile dava tarihi arasında kalan dosyalarda (örneğin sigortaya başvuru Temmuz'da, dava Ağustos'ta) belirleyici olan davanın açıldığı tarihtir.
Tek artırım hakkı hesabı neden önemli kılıyor?
Bedensel zarar dosyasında ilk bilirkişi raporu çoğu zaman son rapor değildir. Kusur raporuna itiraz, ek rapor, yeni sağlık kurulu raporu veya sigortanın sonradan sunduğu ödeme belgesi hesabı değiştirebilir. Artırım hakkı bir kez kullanıldıktan sonra rapor yükselirse aynı davada ikinci bir artırım yapılamaz.
Bu nedenle artırımdan önce şu soruya cevap verilmelidir: Bu rakam, dosyada henüz itiraz edilmemiş veya tamamlanmamış bir veriye mi dayanıyor? Cevap evetse, itirazın sonucunu beklemek ve gerekirse süre talep etmek, erken bir artırımdan daha güvenlidir.
Dava açılırken hangi tutar yazılmalı?
Kısmi davada başlangıç tutarı harç, vekâlet ücreti riski ve dosyanın parasal sınırları bakımından bir tercih meselesidir. Hesap açısından önerimiz, başlangıç tutarını belirlemeden önce dosyanın alt ve üst senaryosunu görmektir:
- Belgelerle desteklenen senaryo: Mevcut maluliyet oranı, belgeli gelir ve tutanaktaki kusur oranıyla hesap.
- Tartışmalı veriler lehine senaryo: İtiraz edilecek kusur oranı, belgelenmeye çalışılan gelir veya beklenen ek rapor dikkate alınarak hesap.
- Limit kontrolü: Sonuç, kaza tarihindeki zorunlu trafik sigortası teminatını aşıyorsa sigorta ile işleten ve sürücü için ayrı talep planı. Ayrıntı: hangi kalem hangi teminattan karşılanır.
Bu iki senaryo arasındaki fark, kısmi davada ne kadar "artırım payı" bırakıldığını gösterir. Başlangıç tutarını alt senaryonun küçük bir bölümü olarak belirlemek ve artırımı nihai rapora bırakmak, uygulamada en sık tercih edilen yoldur; hangi tutarın uygun olduğu müvekkil ile birlikte verilecek bir karardır.
Artırılan kısımda faiz başlangıcı
HMK m.109/4 zamanaşımı bakımından açık bir kural koydu; faiz hakkında ise hüküm içermiyor. Faiz temerrütle işlediği için, artırılan kısım bakımından faizin dava tarihinden mi, artırım tarihinden mi başlayacağı uygulamada tartışılabilecek bir konu olarak duruyor. Hesap ve dilekçe hazırlığında bu belirsizliği azaltmanın yolu, dava öncesinde alacağın tamamı için temerrüdü oluşturmaktır:
- Sigorta şirketine yapılan yazılı başvuruda (KTK m.97) talebin kapsamını ve "fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla" ifadesini açıkça yazmak,
- İşleten ve sürücüye yönelik talepte temerrüt tarihini belgeleyen ihtar veya başvuru belgesini dosyaya koymak,
- Hesap raporunda faiz başlangıç tarihlerini kalem bazında ayrı göstermek.
Faiz türü ve başlangıç tarihlerinin kaleme göre nasıl ayrıldığı için tazminat davalarında faiz türleri ve hesaplama raporunda faiz ve güncelleme rehberlerine bakabilirsiniz. Artırım tutarına faiz eklenmez; faiz, hükümde asıl alacak üzerinden ayrıca belirlenir.
Kalem bazında dikkat edilecekler
| Kalem | Kısmi dava ve artırımda hesap notu |
|---|---|
| Sürekli iş göremezlik (maluliyet) | Orana doğrudan bağlıdır. Sağlık kurulu raporuna itiraz sürüyorsa artırımı yeni orana göre yapmak için sürecin sonucunu bekleyin. |
| Geçici iş göremezlik | İstirahat süresi ve gelir belgesine bağlıdır; maluliyet oranından bağımsızdır. Dilekçede ayrı kalem olarak yazılması, raporda ayrı hesaplanmasını kolaylaştırır. |
| Bakıcı gideri | Sağlık kurulu raporunda bakıcı ihtiyacı ve süresi yazmıyorsa hesap kurulamaz; rapor talebinde bu sorunun sorulmasını isteyin. Bkz. bakıcı gideri hesaplama. |
| Destekten yoksun kalma | Her hak sahibinin alacağı ayrıdır. Dilekçede her hak sahibi için ayrı başlangıç tutarı ve ayrı artırım yapılması karışıklığı önler. |
| Manevi tazminat | Manevi tazminat talebinin bölünemez nitelikte kabul edildiği görüşü yaygındır; tutarın dava açılırken belirlenmesi en güvenli yoldur. |
| Önceki ödemeler | Sigortanın dava öncesi veya yargılama sırasında yaptığı ödemeler hesapta mahsup edilir. Artırım, mahsup sonrası kalan alacağa göre planlanır. Bkz. kısmi ödeme sonrası bakiye hesabı. |
Sigorta tahkiminde uygulama
Sigorta Tahkim Komisyonu başvurularında da talebin bilirkişi raporu sonrasında artırılması uygulaması devam ediyor; başvuru formunda talep türünün nasıl gösterileceği ve artırımın hangi ekrandan yapılacağı komisyonun güncel duyurularından kontrol edilmelidir. Tahkimde reddedilen kısım için karşı vekâlet ücretinin tarifedeki ücretin beşte biri olarak uygulanması, başlangıç tutarının düşük tutulmasının nedenlerinden biridir. Tahkim sürecinde hesap kontrolü için sigorta tahkimde hesap kontrolü rehberine bakabilirsiniz.
Artırım öncesi kontrol listesi
- Kusur raporuna itiraz sonuçlandı mı, ek rapor alınacak mı?
- Sağlık kurulu raporu kesinleşti mi; oran ve bakıcı süresi rapora yazıldı mı?
- Gelir esası belgeyle eşleşiyor mu (bordro, vergi kaydı, meslek odası yazısı)?
- Sigortanın tüm ödemeleri ve tarihleri dosyada mı; raporda mahsup edildi mi?
- Toplam, kaza tarihindeki teminat limitini aşıyor mu; aşan kısım için davalı kim?
- Hesap tarihi ile artırım tarihi arasında asgari ücret değişti mi? Bkz. asgari ücret artışının tazminata etkisi.
- Rapor kalem kalem mi, yoksa yalnız toplam mı veriyor?
Artırımdan önce hesabı bağımsız kontrol ettirin
Dosyadaki bilirkişi raporunun gelir, dönem, oran, kusur ve mahsup satırlarını sizin verilerinizle yeniden kuralım. Tek artırım hakkını kullanmadan önce hangi kalemin eksik veya tartışmalı olduğunu görürsünüz. Hesaplamalar TRH-2010 yaşam tablosu ve progresif rant yöntemiyle, Mahmut İlhan sorumluluğunda hazırlanır.
Sıkça Sorulan Sorular
31 Temmuz 2026'dan sonra belirsiz alacak davası açılabilir mi?
Hayır. HMK m.107 bu tarihte yürürlükten kaldırıldı. Bu tarihten sonra açılan davalarda alacağın bir kısmı kısmi dava olarak istenir ve HMK m.109/4 uyarınca bir defaya mahsus artırılabilir.
Önceden açılmış belirsiz alacak davaları ne olacak?
7589 sayılı Kanun'un geçiş hükmüne göre HMK m.107, kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam eder. Bu dosyalar kendi rejimiyle sürer.
Kısmi davada talep kaç kez artırılabilir?
Aynı davada bir defaya mahsus artırılabilir. Bu nedenle artırımın, itirazları değerlendirilmiş nihai hesaba dayanması önerilir.
Artırılan kısım için zamanaşımı ne olur?
HMK m.109/4'e göre zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
Artırılan kısma faiz hangi tarihten işler?
Fıkra faiz hakkında açık hüküm içermez. Dava öncesinde alacağın tamamı için temerrüdün oluşturulması ve hesap raporunda faiz başlangıçlarının kalem bazında gösterilmesi bu belirsizliği azaltır.
Değişiklik tazminat hesap yöntemini etkiler mi?
Hayır. Gelir, aktif ve pasif dönem, yaşam tablosu, kusur ve mahsup kuralları aynıdır. Değişen, talebin hangi aşamada ve kaç kez kesinleştirileceğidir.
Kaynaklar ve ilgili rehberler
- 7589 sayılı Kanun — Resmî Gazete, 31.07.2026, sayı 33326 (m.19, m.20 ve geçiş hükmü)
- Aktüer raporu ve bilirkişi hesabı nasıl kontrol edilir?
- Avukatlar için tazminat hesaplama rehberi
- Trafik kazası tazminatı rehberi 2026
Mevzuat metni 8 Ekim 2026'da Resmî Gazete'den kontrol edilmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut dosyada usul tercihi avukatın değerlendirmesine aittir.